google plus pinterest LinkedIn

چرا انیمیشن های خارجی موفقیت های بیشتری در زمینه انتقال مفاهیم و ارزش ها به کودکان دارند؟

صحبت های امیرمسعود علمداری، فیلمنامه نویس در رابطه با نوع انتقال مفاهیم در انیمیشن‌های ایرانی و خارجی

اصرار به یک روش اشتباه

بارها و بارها از نبود فیلمنامه قوی درحوزه انیمیشن سخن گفتیم و این یک مشکل اساسی است که باید برطرف شود. اگر ما پله اول یعنی فیلمنامه قوی را پر قدرت برداریم، نتیجه مثبت در انتظار سازندگان آن است. اما اگر این پله را سست از پیش رو برداریم نباید انتظار کار خوبی را داشته باشیم، ساختار و فرم فیلمنامه اگر خوب ارائه نشود تکنیک نمی‌تواند به ما کمکی  بکند. ما انواع مختلفی از ادبیات از جمله ادبیات نمایشی، ادبیات داستانی، ادبیات غنایی و... داریم، که هر کدام ساختار مشخصی دارد به همین شکل فیلمنامه انیمیشن هم ساختاری مجزا دارد و هدف اصلی آن هم این است که از طریق سینما مخاطب را جذب کند.

توجه به نیاز مخاطب

هدف اول انیمیشن این نیست که مفهوم یا ارزشی را به مخاطب انتقال دهد، البته که بعد از جذب مخاطب هر سازنده‌ای علاقه‌مند است که مفاهیمی که در جامعه مورد پسند است را در آن بگنجاند. انیمیشن در هالیوود هم به همین شکل است که با ساختاری مناسب مفاهیم مورد نظر خود را در لایه‌های زیرین داستان به خورد مخاطب می‌دهند. در ابتدای امر، داستان برای آنها در الویت است تا کار دیده شود، از طرف دیگر مفاهیمی که در غالب داستان برای کودکان استفاده می‌شود مانند مفاهیم آموزشی و تربیتی در این رده سنی برای جوامع مختلف یکسان است اما هر چه که آنها رشد می‌کنند، فرهنگ‌ها تغیر می‌کنند و فیلمنامه نویسان با توجه به فرهنگ جامعه خود باید فیلنامه‌ای را خلق کنند. مشکل ما در این است که ارزش‌هایی که برای مخاطب کودکان مد نظر داریم را با توجه به سلیقه خود و بدون در نظر گرفتن نیازهای مخاطب کودک در نظر می‌گیریم.

وظیفه اصلی سینما

در درجه اول ضعف مدیریت است که متخصصان فیلمنامه نویس را کنار گذاشتند و افرادی که دیدگاه مذهبی یا سیاسی مورد نظر خود را داشتند این بخش را مدیریت کردند، با این روش کارهایی که مورد پسند خود است را تولید کردند، به مخاطب کمتر توجه کردند و ساختار و فرم اصلی را به کل فراموش کردند. وظیفه سینما این است که با ساختار منحصر به فردش مخاطب را در وهله اول جذب کند و بعد مفاهیم مورد نظر را به او القا کند. هالیوودی‌ها این مسئله را خوب می‌دانند زیرا اول داستانی قوی را خلق می‌کنند و بعد اهداف خود از آن کار را به مخاطب انتقال می‌دهند. ما هم باید به این شکل عمل کنیم و از آنها الگو بگیریم. اشکال کار ما این است که مفاهیم را به طور مستقیم در اختیار مخاطب قرار می‌دهیم، دیدگاه ما در ساخت انیمیشن این است که باید مفاهیمی را به کودکان انتقال دهیم در حالی که در این جا بایدی مطرح نیست زیرا هدف نخست این است که آنها را جذب کنیم. کودک برای این به سینما می‌رود که سرگرم شود و بعد از جذب آن باید ارزش‌هایی را در ذهن آنها ثبت کنیم. فیلمنامه نویسان در این عرصه ابتدا می‌بایست داستان خود را خلق کنند سپس از آنهایی که در مسائل اخلاقی صاحب نظر هستند، مانند جامعه شناسان و روانشناسان مشاوره بگیرند. کاری که در سینما اکران می‌شود مخاطب عام دارد، ممکن است توجه یک خردسال به رنگ‌هایی که در انیمیشن استفاده شده است، جلب شود و در همان فیلم ممکن است انسانی فرهیخته جذب دیدگاه مورد نظر فیلمنامه نویسان شود. اگر فیلم یا انیمیشنی در سینما اکران شود و فقط یک گروه مخاطب آن شوند نشان دهنده ضعف فیلمنامه است، وقتی هزینه‌ای هنگفت برای ساخت فیلمی صرف می‌شود، می‌بایست طیف‌های گوناگون جامعه را در برگیرد.

آفتِ سفارشی سازی

نکته‌ای که در ساخت انیمیشن حائزاهمیت است این است که کودکان به تنهایی به سینما نمی‌روند و والدینشان نیز آن‌ها را همراهی می‌کنند، پس باتوجه به چنین مسئله ساده‌ای باید به آنها نیز توجه کرد و ما نباید کاری را تولید کنیم که صرفا بگوییم این کار مختص کودکان است. داستان‌های قوی سینمایی چند لایه مختلف دارند که در هر لایه مخاطب مورد نظر را جذب می‌کنند. متاسفانه درکارهای انیمیشن ما از ترانه استفاده نمی‌شود در حالی برای جذب کودکان این نکته بسیار مهمی است، آنهایی که وظیفه تایید کارهای سینمایی را دارند به علت آن که شناخت کافی در این حوزه ندارند، محدودیت‌هایی را برای نویسندگان ایجاد می‌کنند. اساس کار در این جا اشتباه است زیرا فیلمنامه نویسان در این جا وظیفه دارند کارهایی سفارشی که مورد پسند خود نیست را بنویسند درحالی که این موضوع باید برعکس باشد و تا این تفکر نادرست باقی بماند معضل ما در فیلمنامه حل نخواهد شد.

فیلمنامه قوی، راه نجات

از دیگر معضلات ساخت انیمیشن نبود حامی مالی مناسب است، ما اکران مستقل در حوزه انیمیشن نداریم زیرا حمایت‌های لازم انجام نمی‌شود و اگرهم حمایت شود آنها به طور مستقیم در کار فیلمنامه نویس دخالت می‌کنند. البته اگر این دخالت‌ها در جهت مناسبی باشد ایرادی ندارد اما اگر برداشت‌های شخصی در آن باشد جایز نیست. ما باید از مستقیم گویی پرهیز کنیم تا به داستان لطمه نزنیم. فیلمنامه نویسان خوبی در ایران هستند که مجبورند تن به کارهای سفارشی دهند، خود آنها هم از کاری که ساخته می‌شود رضایت ندارند اما مجبور هستند به آنها تن دهند. این موضوع باعث می‌شود فیلمنامه نویسان آن چه در چنته دارند را نتوانند رو کنند. به طور کل باید گفت که کودکان می‌توانند یک رفتار معنوی را از یک داستان قوی  برداشت کنند، اما متاسفانه ما تا به حال نتوانستیم انیمشنی که فیلمنامه‌ای پر قدرت داشته باشد را تولید کنیم، دلیل آن هم اتفاقاتی است که در اینجا به آنها اشاره کردم.

.

دکتر علیرضا شریفی یزدی، کارشناس مسائل اجتماعی و جامعه شناس

آثار هنری کلاس درس نیستند!

معضل ضعف در فیلمنامه انیمیشن از چند بُعد قابل بررسی است، البته بخشی از آن به انیمیشن سازی مربوط نیست زیرا ما در کشورمان به لحاظ این که ارزش‌های هنجاری و فرهنگی‌مان را منتقل کنیم، ناتوان هستیم. عوامل مختلفی نیز در این ضعف تاثیرگذار هستند، بخشی از آن این است که هنجارهای حاکم بر جامعه را به علت آن که بیش از اندازه در حوزه‌هایی که نیاز نبوده است، استفاده کردیم، این زیاده روی باعث شده که مردم ما از آنها زده شوند و به نوعی از هنجارها دوری کنند، مسئله‌ای که کار را برای انتقال ارزش‌ها از طرق مختلف سخت‌تراز قبل کرده است. در حوزه پویانمایی نیز چند نکته حائز اهمیت است، ابتدا باید بپذیریم که ما در این عرصه آنچنان قوی نیستیم و کشورهایی که سابقه کار بیشتری در انیمیشن چه به صورت آنالوگ و چه به صورت دیجیتال را دارند از ما بهتر ظاهر شده‌اند و طبیعتا پخته‌تر نیز عمل می‌کنند.

نبودِ حامی مالی

ما هنوز تجربه کافی را در این زمینه بدست نیاورده‌ایم و ظرفیت‌های بیشتری برای پیشرفت در این عرصه داریم. تعداد افرادی که در اینجا به صورت حرفه‌ای در حوزه انیمیشن فعالیت می‌کنند نسبت به نیروهایی که کشورهای دیگر دارند، بسیار کمتر است و می‌بایست ما با نشان دادن جذابیت‌های این حوزه نیروهای متخصص بیشتری را جذب کنیم. نکته دیگر آن است که حمایت‌های لازم که برای ساخت یک انیمیشن باید صورت بگیرد در اینجا به نحو احسن رخ نمی‌دهد. در کشورهای مختلف چه در بخش خصوصی و چه در بخش دولتی این حمایت‌ها به خوبی شکل می‌گیرد و این امر باعث می‌شود انگیزه سازندگان نیز بیشتر شود، باید این را پذیرفت که اگر حمایتی از این هنر - صنعت نشود مشکلات همچنان پابرجا می‌ماند و پیشرفتی حاصل نمی‌شود. وجود حامی مالی مناسب در این بخش ضرورت ویژه‌ای دارد.

پرهیز از مستقیم گویی

مسئله‌ای دیگر نیز که مطرح است ضعف در انتقال مفاهیم درانیمیشن است. متاسفانه ما هنوز نیاموخته‌ایم که می‌شود آن چه را که می‌خواهیم بیان کنیم، غیر مستقیم بگوییم. به همین دلیل همیشه این طور فکر می‌کنیم که فقط مستقیم گویی راه چاره است، در حالی که در بعضی از حوزه‌ها که فیلمنامه نویسی هم در زمره آنها قرار می‌گیرد، روش‌های غیر مستقیم تاثیر بیشتری روی مخاطب دارد، زیرا مخاطب را به تفکر وا می‌دارد. با این روش ما آن مفهوم مد نظر را به مخاطب القا نمی‌کنیم و این خود مخاطب است که به آن مفهومی که ما می‌خواهیم می‌رسد. این امر اثبات شده است که انسان همواره قدر چیزی که خودش آن را بدست آورده بیشتر می‌داند، تا چیزی که باد آورده کسب کرده باشد. انیمیشن‌های ایرانی که تا به حال ساخته شده است، معمولا به این شکل است که خیلی مستقیم به سراغ اصل مطلب می‌روند و همین مسئله باعث می‌شود از جذابیت‌های آنها کاسته شود. ذائقه هنری و روانی انسان طوری است که آنچه که به طور مستقیم به خوردش داده شود را پس می‌زند، این موضوع در جایی که صحبت از بیان ارزش‌های فرهنگی و معنوی است نیز بیشتر حائز اهمیت است، زیرا اگر مستقیم گویی در این امر وارد شود، آثار هنری بیشتر شبیه کلاس درس می‌شوند و جنبه سرگرم کنندگی که می‌تواند پوشش مناسبی برای القای مفهوم اصلی‌مان باشد از بین می‌رود.

استفاده از متخصصان

آخرین نکته درخصوص حوزه انیمیشن این است که این هنر یک کار تیمی پرقدرت در همه حوزه‌ها را طلب می‌کند. مثلا برای این که ارزش‌های معنوی و فرهنگی ما به درستی بیان شود باید از جامعه شناسان و روانشناسان خبره در این تیم‌ها استفاده شود. حضور آنها در این زمینه باعث می‌شود که انیمیشن سازان به خوبی مخاطب خود را بشناسند. یک جامعه‌شناس و یا روانشناس می‌تواند به راحتی جامعه و افراد آن را به سازندگان انیمیشن بشناساند و آنها را نسبت به معضلات جامعه آگاه‌تر کند. البته این امر فقط به بخش انیمیشن مربوط نمی‌شود و متاسفانه نبودِ کار تیمی استاندارد و حرفه‌ای با مشاوران درست در اکثر آثار هنری ما دیده می‌شود، کمبودی که امیدواریم هرچه سریعتر برطرف شود.




دوشنبه ۹ مهر ۱۳۹۷